کلينيک يکتا کاملترین و مجهزترین مرکز درمان اختلالات جسمی حرکتی
صفحه اصلی سیستم پذیرش کلينيک توانبخشی يکتا کاملترین و مجهزترین مرکز درمان اختلالات جسمی حرکتی 

پروتز اندام تحتانی

پروتزهای ورزشی
این نکته مهم است که باید نیازها و ترجیحات یک فرد دچار قطع عضو به طور واضح شناخته شود و نیازهای عملکردی و فعالیت هایش قبل از تجویز پروتز مشخص باشد.
درپی اصرار زیاد افراد آمپوته که مایل بودند در فعالیت های ورزشی شرکت کنند پروتزهای سبکتر، قوی تر با عملکرد داینامیکی بیشتر گسترش یافتند.
پیشرفت های زیادی در توسعه پروتزهای ورزشی برای آمپوته های بالای زانو و زیر زانو در چند دهه گذشته رخ داده است . در پی اصرار زیاد افراد آمپوته که مایل بودند در فعالیتهای ورزشی شرکت کنند پروتزهای سبک تر ، قوی تر و با عملکرد داینامیکی بیشتر با به کارگیری تکنولوژی های پیشرفته و موادی مانند کربن ، سیلیکون و پلی اورتان ژل ، گسترش یافتند . تعدادی طرح جدید گزارش کردند انرژی را در طی فاز ابتدایی راه رفتن ذخیره و آن را هنگامی که بدن برای پیشرفت به سمت جلو وزن می اندازد آزاد می کند ، بنابراین به پیشروی بدن به سمت جلو کمک می کند .

پروتز های هوشمند
پیشرفت های زیادی در توسعه پروتزها برای آمپوته ها در چند دهه گذشته رخ داده است. پروتزهای هوشمند به دلیل داشتن سیستم کنترلی میکروپروسسوردار، یکی از ایمن ترین پروتزها به شمار می رود.
این پروتزها دارای مفاصل پیشرفته نظیر مفاصل هوشمند هیدرولیک، پنوماتیک و هیبرید می باشند.افرادی که از پروتزهای پیشرفته استفاده می کنند قادر هستند سطح فعالیتشان را افزایش دهند و انرژی کمی هم صرف کنند.  این نکته مهم است که مصرف انرژی یکی از پارامترهای مهم در ارزیابی مفاصل  پروتزی می‌باشد.
پروتزهای هوشمند سنسورهای پیچیده ای را دارا می باشند و به فرد این امکان را می دهد که بدون اینکه به پروتز فکر کند،به راحتی با سرعت های مختلف راه برود، از پله استفاده کند و بر روی سطوح صاف و یا ناصاف راه برود.سیستم این پروتزها با نهایت سازگاری بابدن ساخته شده اند و خودشان را با نیاز بیماران وفق می دهند و قابلیت تنظیم شدن جهت فعالیت های مختلف روزانه را دارند.

قطعاتی که در پروتز های اندام تحتانی کاربرد دارند به طور کلی شامل موارد زیر می باشند :

    سوکت سخت ( Hard socket )
    سوکت نرم ( Liner,Soft socket )
    لوله قابل تنظیم ( Modular )
    مفصل زانو ( Knee joint )
    مفصل لگن ( Hip joint )
    پنجه به همراه مچ ( Ankle joint&Foot )
    روکش

توضیحات مربوط به هر قطعه را می توانید در قسمت های مجزا مطالعه بفرمائید.

انواع سوکت پروتز ( The Prosthetic Socket )
سوکت پروتز به دلیل اتصالی که بین عضو باقی مانده و پروتز ایجاد می کند بسیار مهم می باشد و عملکرد های مفیدی را دارد . از جمله اینکه چسبندگی مطلوبی را ایجاد می کند و فیتینگ صحیحی را برای پروتز تضمین می کند .  بدین منظور سوکت برای هر بیمار طبق شکل و شرایط استامپ و نوع فعالیت آن فرد توسط پروتزیست ساخته می شود .
سوکت پروتز می تواند از یک سیستم لاینری و دیواره خارجی جهت تحمل وزن که ارتباط را با دیگر اجزا فراهم می کند ، طراحی و ساخته شود. لاینر بعنوان پوست دوم بین بافت نرم و قابل حرکت استامپ و دیواره سخت سوکت پروتز ، عمل می کند و بعنوان یک غشای محافظتی است که از مواد انعطاف پذیری تشکیل شده  که روی استامپ کشیده می شود و استامپ را به پروتز وصل می کند و از پوست حساس استامپ از طریق کاهش نقاط فشار در سوکت ، محافظت می کند.
انتخاب لاینر صحیح به منظور فیت کردن پروتز جهت راحتی در حین پوشیدن پروتز بسیار مهم است. سوکت پروتز عملکرد تحمل وزن را در کل سیستم سوکت دارا می باشد و به اجزای دیگر متصل می شود.
انواع مختلفی از آن موجود می باشد که به دو دسته کلی تقسیم می شود.
•    سوکت پروتز کلاسیک(Classic Prosthetic Socket)
این نوع سوکت دردو نوع می باشد. نوع اول دارای یک ساختار کربن فایبر باوزن سبک و حاوی یک رزین سخت است.این سوکت از لامینیشن رزین ( رزین موادریزی شده ) تشکیل شده است ، بخاطر این موضوع سوکت بطور کامل دارای ساختار سخت و جامد است و از یک رزین سخت تشکیل شده است. بطور کلی لاینر و سیستم های مرتبط نقش مهمی در حفاظت از استامپ دارد.
نوع دوم شامل لاینر نرم و فریم کربن فایبر است.این نوع در پروتزهای بالای زانو استفاده می شود. سوکت نرم داخلی بر روی استامپ قرار می گیرد که دارای بافتی منعطف بوده و از استامپ مراقبت می کند و بطور چشمگیری حرکاتی مانند نشستن را محدود نمی کند.


•    تکنولوژی سوکتTF socket system(Siocx)
این سوکت ترکیب خلاقانه ای از سوکت درونی ( لاینر سیلیکونی ) و یک سوکت خارجی ( از جنس کربن ) بسیار سبک دارد و ترکیب این مواد بهداشتی بوده ، قابل شستشو با آب و صابون می باشد و از تعریق و ایجاد آلرژی جلوگیری می نماید. بدلیل داشتن لبه های قابل انعطاف سوکت لاینری درونی ، عملکرد بالایی داشته و راحتی لازم را برای فرد در هنگام نشستن فراهم می نماید.

انواع لاینرها
در گذشته بخش واسط بین استامپ ( عضو باقیمانده ) و سوکت سخت پروتز را لایه ای از جنس پلی فوم تشکیل می داده است با پیشرفت تکنولوژی و تولید مواد سازگار با بدن ، این بخش جای خود را به لاینر ها داده است که ممکن است از جنس سیلیکون ، پلی اورتان ، کوپلیمر و غیره باشد .
انتخاب صحیح لاینر به منظور فیت کردن پروتز امری بسیار مهم است که بر حسب نوع استامپ ، سطح فعالیت و طول استامپ انتخاب می شوند . لاینر ها ، از استامپ فرد آمپوته در مقابل نقاط حساس به فشار حمایت می کند و حالت ضربه گیری برای نقاط حساس استخوانی دارد، باعث بهبود جریان خون و کنترل تورم و کاهش نیروهای کششی وارد شده بر استامپ می شود ، تعلیق مناسبی را برای سوکت پروتز ایجاد کرده و در نهایت ، سطح بالایی از راحتی را برای فرد استفاده کننده فراهم می کند در نتیجه بر حسب مشکل موجود در استامپ ، پروتزیست مناسبترین لاینر را برای فرد تجویز می نماید .


در زیر چند نمونه از لاینرها به اختصار توضیح داده می شود :
•    لاینر های سیلیکونی ( Silicon liner )
با دوام بوده و تمیز کردن آن راحت است . مواد به کار رفته ، ثبات بالا و چسبندگی خوبی را مهیا می نماید . سیلیکون با داشتن بافت نرم برای فیتینگ در استامپ مناسب است . ما لاینر های سیلیکونی را برای استفاده کنندگان که فعالیت روزانه پایین تا متوسط دارند ، توصیه می کنیم .
گروهی از این لاینر های سیلیکونی دارای خاصیت ضد باکتر ی و ضد آلرژی می باشند ، استامپ را در برابر آلودگی ها و حساسیت های پوستی محافظت می کند .
•    لاینرهای پلی اورتان (   Polyurethane liner )
این گروه از لاینر ها در برابر نیروهایی که در سوکت اعمال می شود از  استامپ محافظت می کنند . پلی اورتان با خاصیت لغزندگی و شناور بودن راحتی بسیاری را برای بیمار فراهم می کند و هر گونه فشاری را کاهش می دهد و برای هر گونه استامپ حساس گوشتی و یا استخوانی مناسب می باشد . این نوع از لاینر ها برای افرادی با فعالیت روزانه بالا پیشنهاد می گردد
•    لاینر های کوپلیمر ( Copolymer liner )
این گونه از لاینرها دارای خاصیت الاستیکی بالایی می باشند و با داشتن یک ماده روغنی سفید رنگ که با پوست سازگار می باشد ، برای استامپ هایی که پوست خشک دارد مناسب است .

انواع پنجه ها
پنجه پروتز قسمت انتهایی یک پروتز است که به آن متصل می گردد و انواع بسیار متنوعی دارد . پنجه یکی از مهمترین قطعات و ساختار پروتز است . منظور از پنجه پروتز قسمت انتهای پای مصنوعی بدون ساق می باشد . انتخاب پنجه برای فرد استفاده کننده از پروتز مرحله مهمی از ساخت پروتز است . پنجه ها دارای 5 خانواده کلی و دارای تنوع بسیار زیاد می باشند که با در نظر گرفتن شرکت های سازنده آنها تنوع این قطعات بسیار زیادتر می شود .
دسته بندی پنجه ها به شرح زیر است :
1_پنجه ثابت :
پنجه هایی که دارای قطعه متحرکی درون خود نیستند و تنها حرکت آنها مربوط به انعطاف مواد تشکیل دهنده آنهاست ، ساختار این پنجه ها معمولا یکنواخت ، جنس آنها مقاوم و سبک و ارزان قیمت می باشد . معروفترین پنجه از این خانواده پنجه پاچ ( SACH Foot ) می باشند. طرح جدید این پنجه ها دارای فوم نرم عملکردی است که هنگام برخورد پاشنه با زمین وضعیت طبیعی تر ، ایمن تر و راحت تری را برای بیمار فراهم می کند .
این پنجه ها برای افراد دارای سطح فعالیت کم و محدود شامل فراد مسن ، خانه دار و افرادی که فعالیت های فیزیک محدود بیرون از منزل ( خرید کردن ، پارک رفتن و … ) دارند مناسب می باشد .


2_پنجه های متحرک :
پنجه هایی هستند که درون ساختار خود یک قطعه متحرک دارند که اصطلاحا مفصل خوانده می شود . حرکت این پنجه ها به گونه ای است که هنگام برخورد پاشنه به زمین ، مفصل آنها در محور خود حرکت می نماید تا کف پنجه زودتر با زمین برخورد نماید .  در هیچ یک از پنجه های مصنوعی که تا کنون ساخته شده هنوز حرکتی در انگشتان پا اختراع نشده است و حرکت پنجه مربوط به مفصل آن است که تقریبا به مچ پا شبیه است . در بعضی از مدل ها مفصل پنجه تنها در یک جهت ( عقب و جلو ) و در بعضی از مدل ها در دو جهت ( عقب و جلو و چپ و راست ) حرکت می نماید . همچنین جنس این مفصل ها می تواند از استیل ( سنگین تر ) و یا از تیتان ( سبک تر ) باشد . از معروفترین این پنجه ها می توان ، پنجه سینگل ( Single axis foot ) و پنجه گرزینگر ( Greissinger ) را نام برد . این نوع از پنجه ها دارای ثبات بسیار زیاد بوده و برای دسترسی سریع به وضعیت ایستادن ایمن تجویز می شوند . همچنین برای افراد قطع عضو با فعالیت های کم و به ویژه برای افرادی با قطع عضو بالای زانو که نیاز به سطح بالای ثبات و ایمنی جهت ایستادن دارند ، مناسب است .


3_پنجه های داینامیک :
پنجه های داینامیک پنجه هایی هستند که ساختار داخلی آنها به گونه ای طراحی شده است که در جذب و بازده انرژی شبیه پای طبیعی عمل می کنند . در ساختار این پنجه ها مفصل وجود ندارد اما طراحی داخلی و جنس مواد تشکیل دهنده آنها باعث انعطاف مناسب در راه رفتن می شوند . نوع جدید و پیشرفته تر این پنجه ( 1D35 Dynamic Motion ) دارای ساختار داخلی بسیار عملکردی ( ترکیبی از فنر پلاستیکی منعطف و فوم عملکردی نرم ) و کاور سه بعدی یک پارچه است که انرژی ذخیره شده را به فرد باز می گرداند . حرکات پیچشی پا را کنترل می کند و به خاطر شکل و خاصیت انعطاف پذیر فنر داخلی برای سطوح ناهموار بسیار مناسب می باشد . علاوه بر خاصیت جذب ضربه مناسب هنگام برخورد پاشنه با زمین و انجام حرکت گهواره پا ( Roll over ) ، الگوی طبیعی حرکات پای سالم را تقلید می کند .
این پنجه برای قطع عضوهای زیر زانو ، روی زانو ، بالای زانو و قطع عضوهای لگن با سطوح فعالیت کم ، متوسط و زیاد مناسب می باشد . ( افراد دارای فعالیت های خانگی و محدود و همچنین افرادی با فعالیت های محدود بیرون از منزل و افراد با فعالیت بالا )


4_پنجه های کربنی :
پنجه های کربنی تقریبا پیشرفته ترین نوع پنجه ها هستن که به صورت گسترده استفاده می شوند ماده تشکیل دهنده اصلی این پنجه ها تیغه ای کربنی است که در جذب و انتقال انرژی بسیار شبیه به پای نرمال عمل می نماید . این پنجه ها برای راه رفتن و دویدن با سرعت های متفاوت و در سطوح متفاوت ( بالا و پایین رفتن از پله ها و سراشیبی ) و تامین یک گام ایمن و مناسب طراحی شده اند .
وزن بسیار کم ، قابلیت نصب آسان و تقلید الگوی طبیعی راه رفتن همراه با خستگی کم و همچنین اثر بسیار مناسب در کاهش فشار روی کمر و اندام سالم از خصوصیات بارز این پنجه ها می باشند . انواع متفاوتی از پنجه های کربنی بر اساس سطح فعالیت بیماران ( فعالیت کم تا زیاد ) و بخصوص برای افراد دیابتیک و سایر بیماری های عروقی وجود دارد .


با توجه به فعالیت زیاد کودکان و نوجوانان و شرایط خاص سنی و فیزیولوژیک آنها ، پنجه های کربنی ویژه ای ( Junior Flex_feet ) طراحی شده است که نیازمندی های فیزیکی شان را تا حد قابل ملاحظه ای براورده می سازد . این پنجه ها در مدل های کوتاه و با خاصیت جذب انرژی و رفع خستگی آنها طراحی شده اند تا حمایت و انعطاف پذیریه لازم را برای سبک زندگی فعال کودکان ارائه دهد .


پنجه های ورزشی نیز در این خانواده قرار می گیرند این نوع از پنجه ها انحصارا” برای ورزش کاران با فعالیت بسیار زیاد طراحی و ساخته شده اند . هر ورزش کار حرفه ای برای پیروزی در رقابت ورزشی ناچار به انتخاب این نوع از پنجه ها می باشد .
انواعی از پنجه های کربنی ورزشی در زیر معرفی می شود :
Flex_ Feet ( Cheetah )
از سال 1996 در المپیک مورد استفاده قرار گرفته و الگویی براساس حرکت پای یوزپلنگ دارد این پنجه برای افراد قطع زیر زانو و بعضی قطع عضوهای بالای زانو در « دو استقامت » کاربرد دارد .


Flex_Run
دارای بازوی بلند اهرمی انگشتان بوده و بازگشت انرژی مناسبی را ارائه می کند. برای قطع عضوهای زیر زانو و بالای زانو در سطوح فعالیت بالا از قبیل آهسته دویدن تفریحی ، دویدن های آزمایشی و تمرینی و ورزشهای سه گانه و دو سرعت مناسب است در دو مدل استاندارد و مدل کوتاه بچه گانه موجود است .
Flex_Sprint
نمونه دیگری از پاهای پروتزی دونده که برای قطع عضوهای بالای زانو ایده آل می باشد نام دیگر این پنجه Track sprinting یا دو سرعت می باشد .
5_پنجه های بیونیک ( پنجه هوشمند ) :
این مدل پنجه جدید ترین نوع پنجه ای است که ساخته شده . ساختار این پنجه ها از طبیعت مدل سازی شده است و سنسورهای بکار رفته در آن بعلاوه پیستون هیدرولیک موجود در آن،باعث می شود تا میزان زاویه پنجه با ساق پا و میزان نرمی آن هنگام تماس با سطوح مختلف به صورت خودکار تنظیم شود گرچه کارایی این پنجه بسیار دقیق است اما وزن زیاد و قیمت گران آن موانع بزرگی برای استفاده گسترده از آن است .


انتخاب پنجه به آیتم های خاصی مربوط می شود که بهتر است متخصص ساخت پروتز آن را انتخاب نماید.
برخی از نکات قابل توجه در انتخاب پنجه را در ذیل مشاهده می فرمایید :
•    سن فرد قطع عضو شده
•    سطح قطع عضو ( از کجا قطع عضو صورت گرفته است )
•    فاصله انتهای استمپ تا زمین
•    میزان فعالیت فرد

انواع مفاصل پروتزی
یکی از مهم ترین قسمت ها در پروتز بالای زانو و روی زانو مفصل زانوی پروتز است.در پروتز بالای زانو دو هدف اصلی مورد نظر است:
نخست ثبات در ایستادن و راه رفتن و دوم زیبایی راه رفتن .
مفاصل بالای زانو در طول سالیان پیشرفت قابل ملاحظه ای داشته اند .
1-    مفاصل تک محور پای چوبی ( Wooden knee )
اولین مدل مفصل بالای زانو مفاصلی است که در پاهای اولیه چوبی به کار برده شد .
این مفاصل ساختار بسیار ساده ای دارند و تنها حول یک محور خم و راست می شوند . امروزه از این نوع پروتز و مفاصل به ندرت استفاده می شود .


مفاصل مکانیکی ( Mechanical knee )
2-1- مفاصل قفل دار :
اینگونه از مفاصل معمولا ساختار ساده ای دارند و دارای یک قفل دستی می باشند . حالت تعریف شده برای مفصل وضعیت قفل شده در حالت صاف است و جهت نشستن می توان با کشیدن کابل قفل که در دسترس فرد استفاده کننده قرار می گیرد قفل آن را آزاد نمود و اجازه خم شدن به آن داد . این مفاصل معمولا برای افرادی به کار می رود که نیاز به ثبات فراوان دارند مانند افراد کهن سال .


2-2-  مفاصل فنردار :
این دسته از مفاصل در حال حاضر هم استفاده زیادی دارند . در ساختار مفصل یک فنر قرار داده شده است . هنگام تحمل وزن قسمت متحرک مفصل تحت فشار یک نگهدارنده ( holder ) اجازه حرکت پیدا نمی کند و این خاصیت باعث می گردد زمانی که پروتز با زمین در تماس است به طور ناگهانی خم نشود . زمانی که شخص پای خود را از زمین بلند می نماید holder آزاد شده و مفصل خم می شود ( حالت خم شدن زانو هنگامی که شخص پای خود را از زمین برمی دارد ) و فنر کمک می نماید تا مفصل مجددا با یک سرعت خاص به حالت صاف در بیاید تا برای برخورد با زمین آماده شود . سرعت خم و راست شدن زانو با تنظیم فشردگی فنر تا حدی قابل تنظیم است . مفاصل فنر دار ، مفاصل خوب و ارزانی هستن که دوام نسبتا خوبی نیز دارند اما برای افراد فعال و ورزش کار مناسب نیستن و کند عمل می نمایند .


مفاصل پنو ماتیک ( Pneumatic knee )
مفاصل پنوماتیک علاوه بر فنر در ساختار مفصل از یک پیستون هوا نیز بهره می برد . به علت خاصیت هوا به عنوان یک سیال ، حرکت مفصل به صورت نرم تر انجام می شود . وجود پیستون هوا در این مفاصل باعث می شود که بازو بسته شدن فنر موجود در مفصل طبق خاصیت Damping (میرایی ) سیال ( هوا) عمل نماید .
مفاصل پنوماتیک معمولا سبک (نسبت به مفاصل هیدرولیک و هوشمند ) است و مفاصلی که برای ورزشکاران و سالمندان فعال استفاده می شود ، معمولا از نوع پنوماتیک است .


مفاصل هیدرولیک ( Hydraulic knee )
ساختار این دسته شبیه به مفاصل پنوماتیک است با این تفاوت که درون مخزن پیستون به جای هوا ، از روغن سیلیکون استفاده شده است . استفاده از یک سیال مایع به جای هوا باعث بروز رفتارهای شبیه تر به پای طبیعی می گردد و برخلاف مفصل پنوماتیک با سردو گرم شدن هوا زیاد تحت تاثیر قرار نمی گیرد . به علت خاصیت Damping (میرایی ) بیشتر روغن سیلیکون حرکت مفصل نرم تر ، ثبات آن بیشتر و تطابق آن با حالت های راه رفتن بیشتر است وزن این مفاصل معمولا زیاد است . این مفصل برای افراد جوان و فعال بسیار مناسب است .
بطور خلاصه روغن سیلیکون در برابر نیروی زیاد که مثلا از دویدن یا پریدن بر مفصل وارد می شود ، یک تفاوت متناسب با نیروی وارد شده ایجاد می نماید و این موضوع باعث می شود تا مفصل هیچگاه بصورت ناگهانی خم نشود .


مفاصل هوشمند(Microprocessor Technology)
مفاصل هوشمند سنسورهای پیچیده ای دارا می باشند و بدلیل داشتن سیستم کنترلی میکروپروسسور ، به فرد این امکان را می دهد که بدون اینکه به پروتز فکر کند ، براحتی با سرعت های مختلف ، در سطوح مختلف،راه برود ، از پله استفاده کند و حتی بر روی سطوح ناصاف با سرعت های متفاوت راه برود. این مفاصل با نهایت سازگاری با بدن ساخته شده اند و خودشان را با نیاز بیماران وفق می دهند و قابلیت تنظیم شدن جهت فعالیت های مختلف روزانه را درند.
از معروفترین این گروه از مفاصل می توان C_Leg(4)  را نام برد.تا به حال 60000 نفر در دنیا از این مفصل هوشمند استفاده کردن و مطالعات نشان می دهند که این مفصل باعث افزایش ثبات و کاهش میزان افتادن فرد می شود . این مفصل عایق هوا بوده و می توان آن را با برنامه اندروید Cockpit کنترل کرد و راه رفتن به سمت عقب را برای فرد اسان تر می کند با استفاده از این برنامه ، ریموت کنترل و تنظیم الکوی راه رفتن ، با استفاده از بلوتوث براحتی مفصل تنظیم می شود .


تغییر سریع جهت ، این قابلیت را به فرد می دهد تا در مکان های شلوغ مثل مترو ، به راحتی از این مفصل بهره ببرد . سنسورهای موجود روی مفصل ، حالت های غیر ایمن فرد آمپوته را میسنجد و میزان مقاومت را افزایش می دهد تا فرد بتواند دوباره تعادل خود را بدست بیاورد .
به دلیل اینکه حرکات در سه بعد انجام می شوند ، در مفاصل هوشمند سنسورهایی تعبیه شده که موقعیت فرد را در هر لحظه در فضا تعیین می کند و تنظیمات لازم برای هر لحظه از راه رفتن روی مفصل اعمال می کند . مفاصل هوشمند به فرد کمک می کند به راحتی بر روی انواع سطوح حرکت کند . این نوع مفاصل به افراد کمک می کند که راحت تر زندگی کنند و این امکان را به فرد می دهند زانو را به گونه ای تنظیم کند تا انجام کارهایی مثل دوچرخه سواری ، گلف ، رقصیدن و غیره برای فرد راحت تر باشد .