کلينيک يکتا کاملترین و مجهزترین مرکز درمان اختلالات جسمی حرکتی
صفحه اصلی سیستم پذیرش کلينيک توانبخشی يکتا کاملترین و مجهزترین مرکز درمان اختلالات جسمی حرکتی 

نگه داری و آماده سازی استمپ (Residual Limb Care)

نگه داری و آماده سازی استامپ یکی از مهم ترین مراحل دریافت پروتز است. معمولا زمان بین جراحی و گرفتن پروتز زمان بسیار مناسب برای آماده سازی استامپ است که متاسفانه به دلایل بسیاری از جمله ، عدم راهنمایی کافی پزشک از آن استفاده نمی شود.
یک استامپ خوب در هر سطح قطع عضو برای ساخت پروتز ، استامپی است که شکل تقریبا مخروطی از بالا به پایین داشته باشد ، در د یا نقطه حساس نداشته باشد ، پوست نازک و حساس نداشته باشد ، طول مناسب و قدرت عضلانی خوب داشته باشد و مفصل نزدیک به آن محدودیت حرکت نداشته باشد. البته استامپی که تمامی این مشخصات را داشته باشد یک استامپ ایده آل است که تعدادش به علل فراوان کم است.
اما با توجه به این نکات باید استامپ را طوری پرورش داد تا به این حالت نزدیک شود. بانداژ استامپ با باند کشی و رعایت نکاتی ساده در آماده سازی استامپ بسیارموثر است. باندپیچی به منظور کم کردن تورم(ادم) و شکل دادن به عضو باقیمانده به کار می رود ، لذا باید تا زمان دریافت عضو مصنوعی ، فرد آمپوته باندپیچی را انجام دهد.
برای کم کردن ادم با بالا نگه داشتن باقیمانده عضو از سطح بدن و چنانچه از صندلی چرخدار استفاده می شود از یک تخته و قرار دادن پا روی آن از ایجاد ادم جلوگیری می توان نمود.
تا زمان دریافت عضو مصنوعی سعی می شود بصورت شبانه روزی بانداژ بسته و هنگام استحمام باز شود.
بانداژ استمپ زیر زانو،زیر آرنج و بالای آرنج
Below knee , Below Elbow & Above elbow Bandaging
دقت نمایید از بانداژ کشی با پهنای 10 cm برای بانداژ در این قطع عضوها استفاده کنید . بانداژ باید به گونه ای بسته شود که هم سفت باشد و هم آنقدر فشار نیاورد که آزار دهنده شود .
به دو نکته در بستن بانداژ دقت نمایید :
1-    بانداژ به صورت مورب حرکت کند.
2-    حتما تا بالای مفصل ( زانو ، آرنج ، شانه ) ادامه پیدا می کند (تا از سر خوردن و رول شدن به سمت پایین جلوگیری نماید ) همانگونه که در تصویر نشان داده شده است .
نکات :
•    از پیچش دورانی باند کشی خودداری کنید .
•    هیچ نقطه ای از عضو باقی مانده نباید پس از اتمام باند پیچی قابل رویت باشد .


بانداژ استامپ بالای زانو ( Above knee bandaging )
در بانداژ استامپ بالای زانو و یا استامپ های حجیم و بزرگ از باند 15 cm  استفاده شود .
بانداژ باید به گونه ای بسته شود که هم سفت باشد و هم انقدر فشار نیاورد که آزار دهنده شود .
به سه نکته در بستن بانداژ دقت نمایید
1-    بانداژ به صورت مورب حرکت می کند .
2-    حتما تا بالای کمر ادامه پیدا می کند تا از سر خوردن بانداژ به سمت پایین جلوگیری کند .
3-    جهت جلوگیری از جمع شدن عضلات داخل پا ، بانداژ به سمت داخل کشاله ران حرکت داده شود .
چنانچه هنگامه استفاده از پروتز عضلات در قسمت داخلی کشاله ران دچار جمع شدگی می شود ، با باند پیچی از این مسئله جلوگیری شود .


ورزش و تمرینات ویژه
پس از قطع عضو به علت از دست رفتن برخی از عضلات ویا کوتاه شدن آنها تعادل بین عضلات بهم می خورد و باقیمانده اندام به سمتی متمایل می شود که عضلات قوی تری وجود دارند .  با گذشت زمان و عدم استفاده از پروتز ممکن است که اندام در یک وضعیت خم شده و یا منحرف شده به چپ و راست ثابت شود ( Contracture ) و این اتفاق ساخت و استفاده از پروتز را دشوار و گاهی اوقات غیر ممکن می نماید . احتمال بروز این حالت در اندام تحتانی بیشتر از اندام فوقانی است به همین دلیل از زمان قطع شدن عضو تا گرفتن پروتز از بعضی وضعیت ها باید پرهیز نمود در تصاویر زیر وضعیت های صحیح و اشتباه را ملاحظه می فرمایید :


حرکات ورزشی برای قدرت بخشیدن به عضلات می باشند البته از ورزش های عمومی به منظور تناسب اندام و کاهش وزن برای تمام اعضا و جوارح استفاده کنید . ولی برای عضو باقی مانده نیز ورزش های ویژه توصیه می شود.
یاد اور می شویم که کاهش و یا افزایش حتی یک کیلو گرم وزن بدن می تواند استفاده از پروتز را دچار مشکل کند و مسائل ناراحت کننده ای را به دنبال داشته باشد .
بعضی از ورزش ها ( ایزومتریک ) با منقبض کردن ماهیچه ها بدون حرکت دادن و خم کردن مفاصل انجام می شود . سعی کنید در محل کار ، روی صندلی و غیره این انقباض ها را حدود 6 ثانیه نگه داشته و رها کنید .
حداقل روزی 20 بار و هر مرتبه 10 نوبت این ورزش را انجام دهید ( البته این نوع ورزش برای افراد مبتلا به عارضه قلبی و تنفسی توصیه نمی شود )
بعضی دیگر از ورزش ها با حرکت دادن به مفاصل و انقباض عضلات انجام می گیرد . به طور مثال روی صندلی نشسته و با قرار دادن و محکم کردن یک وزنه به انتهای عضو باقی مانده سعی در خم و راست کردن زانو نمایید .
و در نهایت برای تقویت و کشش عضلات باقی مانده ورزش هایی خاص وجود دارد که در تصویر ملاحظه می فرمایید .


ردیف اول مربوط به تمرینات کششی جهت جلوگیری از کوتاه شدگی هاست و ردیف دوم تمریناتی برای تقویت عضلات می باشد .
احساس خیالی
با توجه به وضعیت جدید و از دست رفتن قسمتی از اندام شما،بعضی از احساسات و اتفاقات را برای اولین بار تجربه می کنید،پس آن ها را بهتر بشناسید و راه های مقابله با آن را تجربه کنید.لازم به ذکر است که کودکان کمتر از 4 سال و یا افرادی که قطع عضو آن ها همراه با صدمات مغزی باشد دچار وضعیت هایی که به آن اشاره می شود نخواهند شد.
بعد از عمل جراحی شما مطمئن هستید که قسمتی از دست یا پایتان قطع شده ولی هنوز احساس وجود عضو که سالم است را دارید. به این وضعیت،احساس عضو خیالی می گویند.این احساس برای اغلب افراد به اندازه ای واقعی می شود که حتی برای اولین بار سعی می کنند روی آن بایستند(البته معمولا این حالت فقط یک بار و آن هم بعد از عمل جراحی هنگامی که می خواهید از تخت پایین آمده و کاری انجام دهید اتفاق می افتد که باید مواظب افتادن ناگهانی روی زمین باشید.)
این احساس عضو خیالی امری طبیعی است و هیچگونه نگرانی ندارد و در خصوص برطرف کردن آن راهکارهایی ارائه خواهد شد و شما براحتی می توانید از این وضع رها شوید.لازم به ذکر است که احساس عضو خیالی به اشکال مختلف بروز می کند مثلا احساس تغییر شکل در اندام،خواب آلودگی و یا بعضی اوقات احساس می کنید که عضوتان قطع نشده و می توانید انگشتان دست یا پایتان را تکان دهید.، که این ممکن است موقت و یا دائمی باشد.


درد خیالی
در چند روز اول پس از عمل جراحی در محل عضو خیالی(محل قطع شده)احساس درد نیز خواهید نمود که ممکن است متوالی و با شدت های متفاوت ظهور کند،این احساس درد به شکل سوزش،خارش،تیرکشیدگی،له شدگی،سوزن سوزن شدن،سفت شدگی و فشردگی عضلات،کرخت شدن و… بروز می کند.
این احساس درد می تواند بطور مکرر در چند دقیقه کم یا زیاد شود و با هرگونه تماس با اشیاء تشدید شود.باید بدانید با گذشت زمان این احساسات و حتی درد خیالی کاهش و یا برطرف می شود،ولی در افراد مسن امکان عود کردن و یا باقی ماندن بیشتر است.
راه های برطرف کردن احساسات خیالی
چنانچه احساس گرفتگی عضلات دارید با حرکت دادن عضو سالم و گرم کردن عضلات عضو باقیمانده و شل کردن آن می توان این احساس را برطرف و یا کاهش داد.
همچنین می توان احساس و یا درد خیالی را با بانداژ،پوشیدن عضو مصنوعی،ماساژ،گرم کردن،ضربه زدن با دست بصورت آهسته و پیوسته به باقیمانده عضو کاهش یا برطرف نمود.


چنانچه موارد فوق موثر واقع نشد حتما به پزشک مراجعه نمائید.

نظافت و مراقبت از عضو باقی مانده :
چنانچه قطع عضو شما ناشی از دیابت و یا بیماری عروقی است ، احتمال اینکه در دو سال بعد از عمل ، پای دیگر خود را از دست بدهید 20 درصد است . پس بهتر است با بررسی بیشتر یعنی به طور منظم ، روزانه بامشاهده و خصوصا قسمت پشت اندام توسط آینه از تمام اندام خود از وجود زخم ، تغییر رنگ ، ورم و افزایش درجه حرارت پوست باخبر باشید .
مراقبت از عضو باقی مانده یکی از لوازم ضروری استفاده از پروتز است . لذا لازم است نحوه نظافت و مراقبت از آن را طبق دستورالعمل زیر اموخته و انجام دهید :
•    عضو باقی مانده خود را با صابون معمولی و آب گرم شستشو دهید این کار در تابستان در چند نوبت از روز تکرار شود . در صورت حساسیت با دستور پزشک از صابون دیگری استفاده کنید .
•    عضو باقی مانده را شب ها بشوئید نه صبح ها و از اب ولرم استفاده کنید (آب گرم باعث ورم می شود ) .
•    یک ساعت قبل از آنکه به رخت خواب بروید عضو باقی مانده خود را برهنه کنید تا خوب هوا بخورد
•    شستن آن از پایین به بالا و با فشار دست ها انجام گیرد . پس از شستشو حتما پای خود را خشک کنید .
•    چنانچه پوست شما دارای رطوبت اضافی است ، می توان از پپودر بچه ( پودر تالک ) استفاده نمایید .
•    موهای استامپ را با ماشین یا کرم ، کوتاه نگه دارید و از هر وسیله دیگر مثل تیغ و غیره خود داری کنید .
•    بعد از استفاده از پروتز چنانچه تغییر رنگ و یا جوش های چرکی در عضو باقی مانده ایجاد شود ، حتما با پروتزیست و متخصص پوست مشورت نمایید .
•    وقتی زخم و محل بخیه کاملا بهبود یافت استحمام کنید .
مراقبت از عضو مصنوعی
چنانچه عضو مصنوعی به موقع مراقبت و نگه داری گردد ، از هزینه های اضافی و صرف وقت جهت مراجعه به پروتزیست خواهید کاست ، پس بهتر است نکات ذیل را مورد توجه قرار دهید :
•    هر شب محفظه درون سوکت عضو مصنوعی را با صابون شستشو دهید و به دقت آن را خشک کنید و در تمام طول شب به طور عمودی قرار دهید و بگذارید در طول شب هوا بخورد .
•    از چسباندن اشیاء به محفظه داخلی سوکت اکیدا خودداری کنید .
•    بطور مرتب عضو مصنوعی را بررسی کنید و در صورت مشاهده هر گونه امر غیر عادی مانند ترک خوردگی جزئی یا صدای جیر جیر ، موضوع را به پروتزیست مربوطه اطلاع دهید .